sjonkritmeesterjournalist

Ik duid de politiek in Nederland, Europa, VS en M.O.

NU OEKRAÏNE. WAT VOLGT?

leave a comment »

Het was een vreemde gedachte misschien. Maar zolang ik leef, meende ik dat het oude communistische Sovjetimperium je reinste dictatuur was, een totalitaire staat die mensen onderdrukte, de mond snoerde en opsloot als zij verkeerde dingen zeiden. Een rijk, erop uit andere volken te onderdrukken, en zijn macht tot gelding te brengen.

Misschien was het allemaal westerse propaganda. Ik ontkwam niet aan de indruk dat Siberiё iets ergs was. Stalin zijn land terroriseerde, miljoenen liet verhongeren en vermoorden. Het woord zuivering in die tijd haar betekenis kreeg die een normaal mens doet huiveren.

Stalins opvolgers pakten het iets subtieler aan. Niettemin gaven ook zij aan democratie, vrijheid, mensenrechten, rechtsstaat een betekenis, niet te verwarren met de in westerse regio’s gebruikelijke. Solsjenytsins Goelag Archipel getuigde van het strafkampensysteem. De schrijver verdiende er de Nobelprijs mee. Het IJzeren Gordijn moest mensen tegenhouden. De zorg mocht gratis zijn. De eerste ruimtevlucht indruk maken. Het communisme bracht niet de heilstaat. De Sovjetunie hoorde bij totalitarisme en andersom.

Dat, met het wegvallen van de Sovjetdruk, de Warschaupactlanden hun eigen weg gingen, mag dan ook geen verrassing heten. In 1991 werd de Unie van Socialistische Sovjetrepublieken opgeheven. Uit de failliete inboedel van het communistische imperium verrees zo maar het oude Rusland, met een parlement,de Doema, een president, politieke partijen, een puur soort liberaalkapitalisme en zelfs een vrije pers. Wel was het een stuk kleiner. Zo hadden de Baltische landen zich al snel losgemaakt. Oekraїne, Georgiё, Armeniё, Mongoliё, Kazachstan, Azerbeidjan, Oezbekistan en Turkmenistan volgden.

President Jeltsin bleek een dronkenlap. Voormalige communistische zetbazen en snelle jonge mannen profiteerden en eigenden zich onmetelijke rijkdommen toe, in de vorm van kapitaalgoederen, grondstoffen, productie-eenheden en baar geld. De massa restte vooral maatschappelijke ellende. In de plaats van het aftandse maar stabiele communistische regime kwam chaos. De oude vazalstaten sloten zich zo snel als zij konden in de armen van de Europese Unie en de NAVO. Het eens zo machtige Russische leger kon zelfs een opstand in het nietige Tsjetsjeniё niet de baas.

In het Westen drong mondjesmaat door dat er toch ook een boel Russen zijn die de Sovjetunie zo slecht niet vonden. Die de zekerheid van een kale flat, een baan en de fles wodka prefereerden boven de chaos van de jaren 1990. Trots waren op hun lans, gevreesd en machtig. In 2000 werd het hoofd van de geheime dienst FSB, Vladimir Poetin, president van de Russische Federatie.

De wereld herinnert zich een reeks van verschrikkelijke aanslagen, meedogenloos onderdrukt. Het leger maakte het opstandige Tsjetsjeniё met de grond gelijk. In nauwelijks tien jaar slaagde Poetin erin de Doema en het land volledig naar zijn hand te zetten. De oppositie is monddood gemaakt. Tegenstanders komen weer net zo gemakkelijk in Siberiё terecht. De onafhankelijke journalist heeft een levensgevaarlijk beroep. Opiniepeilingen zouden uitwijzen dat Poetin en zijn Verenigd Rusland kunnen rekenen op de steun van de overgrote meerderheid. De relatieve rust, de enorme olie- en gasvoorraden en de groeiende Russische economie helpen het regime daar zeker bij.

Toch iets gemist. Bijvoorbeeld, deze uitspraak als onderdeel van Poetins politieke visie. Gedaan in de Doema, 2005.
Uit Wikipedia: ‘De ineenstorting van de Sovjet-Unie was de grootste geopolitieke ramp van de 20e eeuw. (…) [1991] was een werkelijk drama dat tientallen miljoenen Russen buiten de Russische Federatie achterliet. (…) Wij zijn een vrij Volk en onze plaats in de huidige wereld zal alleen worden bepaald door onze sterkte en ons succes. (…) Op het moment dat wij zwakte laten zien of gebrek aan ruggengraat, zullen onze verliezen wezenlijk groter worden.'[1]

En wat te zeggen van het Russische dilemma zoals Volkskrantcorrespondent, André Roelofs, dat al op 2 mei 1997 neerzette. Roelofs verhaalde over de wetenschapper en Sovjetdissident Oleg Roemjantsjev, een democratisch, westers georiënteerde hervormer die het communisme had afgezworen. Wat bleek, de Sovjetunie was nog niet ingestort of de ex-dissident ontpopte zich als een nationalist van het meest zuivere water. Roelofs haalt de Britse slavist Geoffrey Hosking aan: “Kenmerkend voor Rusland was altijd al, de eeuwige strijd tussen het streven naar een Euro-Aziatisch wereldrijk en de interne politieke ontwikkeling. Dictatuur liep daarbij hand in hand met chaos, macht en interne zwakte”.

De nieuwe Oleg Roemjantsjev overrompelde André Roelofs. “Dit had ik niet verwacht”, schreef hij. Dat moge zo zijn. Afgezien van het moment , kunnen hij en de echte Ruslandkenners dus nauwelijks verrast zijn door de expansiedrift van Russische president Vladimir Poetin. Want, eerst de Krim. Nu Oekraїne. Wat volgt? En bedenk daarbij, de Goelag Archipel is al tegenwoordige tijd.

Advertisements

Written by sjonkritmeester

April 7, 2014 at 2:55 pm

Posted in Column

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: