sjonkritmeesterjournalist

Ik duid de politiek in Nederland, Europa, VS en M.O.

WAT DOET EEN KIKKER IN KOKEND WATER?

leave a comment »

“Het wachten is op een ramp. Immers, de mens reageert vooral op schokken. Pas dan zal hij in actie komen. Pas dan bestaat er een kans dat het komt tot de maatregelen die de aarde nog redden kunnen”.

Hij zei niet zoveel, maar drs. ir. Jeroen van der Veer is natuurlijk niet zomaar vijf jaar lang CEO Shell geweest. Hij weet waarover hij het heeft. Lijkt een bedachtzaam man, weet ongetwijfeld wanneer hij handelen moet. Zal mensenkennis hebben. Kortom, het mensdom doet er wijs aan de woorden ter harte te nemen die hij inbracht in ‘ De Achterkant van het Gelijk’.

Tussen hoop en wanhoop heette het discussieprogramma van 13 november met Marcel van Dam als gespreksleider. Het handelde over het probleem van de klimaatverandering. De opwarming van de aarde, het smelten van het ijs, de stijging van de zeebodem, het broeikaseffect, de winning van fossiele grondstoffen kwamen allemaal langs. “De mensen dragen schuld. Zij moeten het dus oplossen”, was de communis opinio. Geen nieuws.

De mensopvatting van Van der Veer mag cynisch heten. Vermoedelijk bedoelde de voormalige Shell-topman vooral realistisch te zijn. Hoe het zij, de kijker werd er niet vrolijk van, ook al is hij het nodige gewend. Het klimaat is nu eenmaal een fenomeen dat zich gemakkelijk leent voor het in de mens verankerde doemsysteem. De film van de Amerikaanse oud-vicepresident Al Gore, ‘An Inconvenient Truth’, is maar één voorbeeld.

Is het waar wat Van der Veer beweert? Oudere studenten herinneren zich wellicht de econoom Thomas Robert Malthus die aan het begin van de negentiende eeuw voedselschaarste en hongersnood voorzag. “De productie kan de bevolkingsgroei niet bijbenen, aldus de Britse econoom in ‘An Essay on the Principle of Population’.

Verouderd? Lang geleden? In de afgelopen 200 jaar heeft Malthus’ ongelijk menig docent verleid tot de les: “Kijk, waar Malthus geen rekening mee gehouden heeft, is de inventiviteit van de mens die leidde tot uitvindingen als kunstmest, massaproductie, de tractor, en dergelijke”.

Toegegeven, de docenten van nu zullen wat voorzichtiger, meer bewust van het eindige zijn dan hun collega’s die waren opgevoed met de vooruitgangsleer. “Er is eten genoeg. Te veel wellicht. Maar daarmee is de zorg niet verdreven om de toekomst in relatie tot de nooit eindigende behoefte van de mens. De zorg om de aarde is ook het verhaal van Malthus.

Maar is inventiviteit voldoende om het probleem van de stijgende temperatuur , stijgende zeespiegel, klimatologische catastrofes af te wenden? In The New York Times rukt Paul Krugman zich voor de zoveelste maal de haren uit zijn hoofd. “Want”, aldus de in neoliberaal-conservatieve kringen meest gehate man, “de politici en economen willen niet luisteren, weigeren de elementaire lessen in acht nemen. Met als gevolg een crisis die duurt en duurt”.

Drs. ir. Van der Veer trok in De Achterkant van het Gelijk , de kikkermetafoor. “Wat doet een kikker in een pan met kokend water”? vroeg hij het gezelschap. “De kikker springt eruit”, is het antwoord. “En”, maakte hij de metafoor af, “wat doet de kikker in een pan met koud water dat langzaam opwarmt? Hij verdrinkt want de kikker heeft niets in de gaten. Intussen zorgt de warmte ervoor dat hij langzaam wordt opgeblazen”.

Zo de kikker, zo de mens. Het lijdt geen twijfel dat het Shell-mensbeeld de onderneming geen windeieren heeft gebracht. Hoopgevend is het niet. Daar staat tegenover dat het met Malthus ook anders is gelopen dan gedacht. Niet alleen is er de inventiviteit. Altijd zijn er onverwachte momenten. Nieuwe kansen. Was, bijvoorbeeld, president Barack Obama een maand geleden nog een besluitenloze politicus, nauwelijks opgewassen tegen de destructieve oppositiekrachten in eigen land; sinds de verpletterende verkiezingsnederlaag van 4 november lijkt hij een andere man. Vastbesloten, de maatregelen door te drijven die hij zo hard nodig acht.

Advertisements

Written by sjonkritmeester

November 24, 2014 at 8:55 pm

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: