sjonkritmeesterjournalist

Ik duid de politiek in Nederland, Europa, VS en M.O.

TE VEEL SEINEN STAAN OP ROOD

leave a comment »

Laten we beginnen in 1945. De Tweede Wereldoorlog is afgelopen. Een breekpunt, het begin van een periode waarin de Nederlandse elite haar machtspositie min of meer heeft kunnen continueren tot aan de dag van vandaag. Keurige hoogopgeleide mannen en vrouwen voortkomend uit de middenklassen leidden het land door de opbouwjaren via de welvaart, linea recta de crisis van de jaren 1980 in. Tegen de eeuwwisseling klinkt opnieuw het hosanna. Pim Fortuyn had een waarschuwing moeten zijn. Maar nu, middenin een zware economische crisis staat de elite voor de zwaarste krachtproef sinds 70 jaar. “Kan zij overleven”? is een legitieme vraag.

Terugkijkend, is het land onherkenbaar veranderd. In de jaren 1960/1970 voltrok de afbraak van het zuilenbestel zich razendsnel. Het geloof verdween uit het openbare leven. Grote technologische, politieke en maatschappelijke ontwikkelingen vonden plaats. De Koude Oorlog eindigde. De computer kwam. In het hart van de samenleving is het liberaalkapitalisme stevig ingebed. Het individualisme greep zijn kans. In 1945 was het socialisme nog een drijvende kracht. Anno 2015 probeert de elite het laatste restje volledig uit te bannen.

De elite zijn de mensen aan de top de samenleving. Aanvankelijk was afkomst bepalend. Opleiding en maatschappelijke carrière zijn belangrijke graadmeters. De elite heeft zo haar eigenaardigheden. Hoe kort is het geheugen. Je zou het ook verraad kunnen noemen. Feit is dat het herstel van het verwoeste Nederland na 1945 nooit had plaats kunnen vinden als de elite geen beroep had kunnen doen op het volk, de massa, de arbeiders, de gewone mensen. De maatschappij richtte zich er ook op in. Zij democratiseerde. Gewone mensen stootten door. Maar eenmaal aan de top, toegetreden tot de elite gebeurde hèt: Niet de mensen veranderden de cultuur. De cultuur veranderde de mensen.

Een treffend voorbeeld is oud-premier Wim Kok. Deze zoon van een timmerman beklom als vakbondsleider in de jaren 1980 nog de barricades. Werd leider van de PvdA, om als premier vrij baan te geven aan het neoliberalisme. Dat deed hij natuurlijk niet alleen. Zijn partij legde hem geen strobreed in de weg.

Opleiding wordt een steeds belangrijker criterium om toe te treden tot de elite. Op plaats nummer twee volgen de sociale vaardigheden. Waren voorheen een maatschappelijke carrière en ervaring belangrijke voorwaarden om tot politieke elite toe te treden. Tegenwoordig werkt het vooral andersom. De kruisbestuiving is van alle tijden.

Het onderwijs, televisie, de sociale media, het vermarkten van alles wat los en vast zit, versnellen het proces. De economische crisis, de Europese Unie, de europerikelen, individualisering en nog veel meer dragen ertoe bij. De sociale ongelijkheid moet een rol spelen. Normaliter loopt de elite voorop. Als het goed is, slaagt zij erin de burger bij de hand te nemen. Protesten, kritiek horen bij de democratie. Na de crisis van 2007 draaide de elite de burgers de duimschroeven aan. Daarna moet er iets goed zijn misgegaan. Alsof de politieke en bestuurlijke elite en het volk uit elkaar zijn gedreven, elkaars taal niet meer spreken. De salarissenkwestie van de ABN Amro is een voorbeeld. Voor iedereen is het duidelijk dat die kwestie niet op zichzelf staat. De kritiek verhevigt, is trouwens diffuus. Want zelden is de monarchie zo populair geweest.

Wat een wereld van verschil. De Verenigde Staten is bij uitstek het land waar de elite het land in een ijzeren greep houdt. De buitenstaander vraagt zich af hoe lang de ongelijkheid en onrechtvaardigheden stand kunnen houden. In het Witte Huis zit wel een leider die zijn verkiezingsbeloftes min of meer trouw is gebleven. De aanpak van de economische crisis is slagvaardiger dan aan deze kant van de Atlantische Oceaan. Je kunt voor of tegen het raamakkoord met Iran zijn. Maar wie de uitleg hoort van de Amerikaanse president in een interview met Thomas Friedman van The New York Times, zal op z’n minder onder de indruk zijn van de overwegingen, de argumenten, de nuance en de vastbeslotenheid.

Kom daar eens in Nederland om. Eerste Paasdag is VVD-fractieleider Halbe Zijlstra te gast bij het opinieprogramma Buitenhof na een week vol opwinding over het wangedrag van de elite. Van bankiers die maling hebben aan de klanten. Van de politici die dat gedrag gedogen. Nog geen begin van een antwoord geeft de nr. 2 van de grootste politieke partij.

Dit land is niet van de revolutie. Van oudsher is de elite inventief als het erom gaat zich te handhaven. Dat moge zo zijn, net iets te veel seinen staan op rood. Het volk is te onrustig. De economische crisis raakt te veel groepen. Alles hangt ook met alles samen. De buitenlandse dreiging neemt toe.

Wat in de allereerste plaats nodig is, is een nieuw convenant, een procedure-afspraak. Dat convenant moet ertoe leiden dat elite en burger weer dezelfde taal spreken zodat ze elkaar begrijpen. Zo niet, dan is de huidige elite gedoemd. Zal zij het onderspit delven, linksom of rechtsom.

Advertisements

Written by sjonkritmeester

April 6, 2015 at 10:40 pm

Posted in Een mening

Tagged with , , ,

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: