sjonkritmeesterjournalist

Ik duid de politiek in Nederland, Europa, VS en M.O.

Posts Tagged ‘Paul Krugman

NEOLIBERALISME KRAAKT IN VOEGEN

leave a comment »

Vijfentwintig jaar geleden stortten communistische dictaturen als kaartenhuizen ineen, de Muur was gevallen, de Koude Oorlog geëindigd, en niet lang daarna raakte de westerse elite in de ban van Francis Fukuyama’s ‘The End of History and the Last Man’, de overwinning van het democratisch-liberaalkapitalistische model. Het Westen wint. Het socialisme is niet meer. Het einde van de geschiedenis, dus.

Onzin natuurlijk, heeft de schrijver allang en breed toegegeven, maar het neemt niet weg dat de jaren 1990 het Westen vervulden met gevoelens van triomfalisme en de heilige overtuiging van het grote gelijk die winnaars op de borst doen slaan en ervan overtuigen aan de goede kant van die geschiedenis te staan.

De economie groeide en bloeide, de beurzen explodeerden en de oude dictaturen omarmden het kapitalisme. Het communisme had afgedaan, maar nu raakte ook de westerse sociaaldemocratie besmet. In de Verenigde Staten en Groot-Brittanniё predikten president Ronald Reagan en ‘IJzeren Dame’, Margaret Thatcher , al bijna een decennium de kapitalistische heilstaat. “De overheid is het probleem”, is de leuze die Republikeinen en Conservatieven nog altijd met verve hanteren, er trouwens zoveel succes mee hadden dat ook gematigd links het neoliberalisme omhelsde.

Steeds vastere voet kreeg het liberaalkapitalisme, ook op de Europees continentale grond. Zo vast dat het, ‘er is geen alternatief’, tot in de diepste krochten van de politieke en ambtelijke elite is doorgedrongen. In die zin is de Europese Unie dan ook vormgegeven.

Paal en perk stellen aan de uitwassen van enig model, is een taak van de politiek. De kosten van de verzorgingsstaat waren hoog, misschien te hoog, maakte soms wel lui. Maar niet alleen socialisten, ook kapitalisten hebben zo hun gebreken. In elk geval zijn zij niet in staat gebleken een economische crisis te voorkomen. Integendeel, zoals iedereen weet. Maar anders dan in 1980/1990 krijgt het alternatief geen voet aan de grond. Tot nu toe, tenminste.

Intussen kraakt het neoliberalisme in zijn voegen, en dat gegeven is een gevaar op zich. Hoewel de glans eraf was, er een Derde Weg voor moest worden ingeslagen, wisten de tot het neoliberalisme bekeerde sociaaldemocraten zich tot voor kort redelijk te handhaven. Maar nu is er geen houden meer aan. Kiezers lopen in steeds grotere getale weg. De één wil de politici dwingen een alternatief te zoeken, een ander haakt domweg af of zoekt zijn heil in extremere partijen.

De machtspositie van de neoliberalen lijkt echter onaantastbaar. De neoliberalen hebben dan ook hun voorzorgsmaatregelen genomen en hun principes in beton gegoten. Alleen vergeten zij voor het gemak dat in het Westen liberaalkapitalisme en democratie onverbrekelijk met elkaar zijn verbonden, en dat het alternatief past bij democratie zoals een dak bij het huis. Andersdenkenden serieus nemen, je ongelijk durven toegeven, horen erbij.

Niet daarvan, geen sprake van. Veel liever wijzen de neoliberalen op het succes van China, gaan ze in zee met Poetin dan zij erkennen dat de Franse econoom Piketty een punt heeft als hij waarschuwt voor het grote verschil tussen Rijk en Arm, laat staan dat zij een serieuze dialoog aangaan met ene Paul Krugman voor wie Keynes een economisch ijkpunt is.

Nog kennen we vrijheid van meningsuiting, geldt de vrijheid van het individu, is de rechtspraak onafhankelijk. Bij economie gaat het om brood op de plank, om werk, om de verwezenlijking van behoeften. Ook daarop zijn de democratische principes van toepassing. Keuzes moet je doen, maar voor een democratie is het van levensbelang dat alternatieven aan bod komen, een serieuze dialoog plaatsvindt voordat de beslissing valt.

Doe je dat niet, voelen groepen mensen zich al gauw tekortgedaan, misschien wel uitgesloten, met alle gevolgen van dien. Het begint met een opruiend artikel, met protest. Een staking. Onvrede kan op talloze manieren een uitweg zoeken. Ruzie? Oorlog, misschien. Voordat je het weet, is er een politicus die meent dat hij een speciale opdracht heeft. En zoveel is zeker, het afsluiten van alternatieven, getuigt niet van een gezond zelfvertrouwen in het democratisch-kapitalistische model, veel eerder van het tegendeel.

Written by sjonkritmeester

August 24, 2015 at 8:17 pm

DEAL IS EEN BOODSCHAP VOOR LINKS

leave a comment »

Er is een deal. Europa en Griekenland zijn het eens. De Grieken worden voor de zoveelste keer onder curatele gesteld, als zij ermee instemmen, tenminste. Europa kan verder. Maar quo vadis? is nu toch wel de grote vraag. Want een deal? Velen hebben het over een dictaat, en dat is zachtjes uitgedrukt.

Zesentachtig miljard euro dragen de eurozone en het IMF bij om een failliet te voorkomen. In ruil daarvoor moet premier Alexis Tsipras bezuinigen en hervormen, niet anders dan zijn voorgangers. In The New York Times toont columnist Paul Krugman zich weer eens verbijsterd. “Het is een coup”, schrijft hij, “die niets met economie te maken heeft. Het gaat om maatregelen die geen ander doel hebben dan de schuldeisers tevredenstellen en de lidstaten te dwingen de ingezette koers te volgen. Ze dienen geen economisch doel want al eerder is gebleken dat het enorme bezuinigingspakket een doodlopende weg is”.

Waarmee duidelijk wordt dat Krugman er verstandig aan heeft gedaan om niet in de politiek te gaan. Politiek is macht, en daar is de Nobelprijswinnaar niet van. De columnist is opgegroeid met de gedachte dat de EU gedragen wordt door solidariteit. Niet dus, het gaat om de macht. Dus wint Duitsland op een groot aantal fronten, met steun van Nederland.

Mooi meegenomen is dat links zijn plaats weer eens is gewezen. De radicaal linkse partij Syriza en premier Tsipras hebben het geprobeerd maar zijn kopje onder gegaan, en het moet raar lopen als de boodschap niet in Spanje is aangekomen. In elk geval zal Podemos begrepen hebben dat verkiezingen winnen nog de makkelijkste opgave is.

Berlijn dus, niet Brussel, is de hoofdstad van Europa. Intussen tellen Frankrijk en Italiё hun knopen. Natuurlijk hebben president Hollande en premier Renzi nog hardere maatregelen voorkomen. Als alles goed gaat, stelt Griekenland nu orde op zaken. De gehate trojka behoudt het vetorecht. Werkloosheid en armoede blijven schrikbarend. Er wordt bezuinigd, hervormd. Zelfs is er 12,5 miljard euro beschikbaar voor investeringen. Van schuldenverlichting mag geen sprake zijn hoewel Tsipras zou zijn toegezegd dat hij op termijn het thema schuldenherstructurering op de agenda mag zetten. .

De Duits-Franse as draagt de Europese Unie. Toen François Hollande zich achter de Grieken schaarde begreep de goede verstaander dat een Grexit niet aan de orde was. Maar in Brussel heeft Hollande Angela Merkel diep in de ogen gekeken en goed naar haar geluisterd. De Franse president moet zich rot geschrokken zijn, want hij zag de blik, hoorde de stem van Wolfgang Schäuble: “Wij”, sneerde de Duitse minister van financiën, “hebben de macht. Wij hebben het geld. Wij zijn bereid tot een Grexit”.

Sinds het uitbreken van de eurocrisis in 2008 kan het eigenlijk niemand verrassen. Ook Paul Krugman niet. De begrotingsnormen zijn heilig. De schuldeisers zijn almachtig, de inflatie moet bestreden worden. De bezuinigers hebben de overhand. Torenhoge werkloosheid en sociale ellende nemen de hardliners op de koop toe. Een akkoord komt er linksom of rechtsom. De Grexit kan nooit een serieuze optie zijn geweest, maar moest wel als zodanig op tafel komen. De kiezers eisen hun geld terug, vandaar.

Zelfs Schäuble weet dat Krugman gelijk heeft, dat een Griekse schuldensanering niet uitblijven kan. Bovendien zal hij beseffen dat alleen het opperen van een Grexit al een gevaar op zich is. Maar de Duitse minister van financiën is nu eenmaal een politicus. Morgen is er weer een dag.

Written by sjonkritmeester

July 13, 2015 at 5:58 pm

Posted in Een mening

Tagged with , , , ,

EN WIE IS SHEILA SITALSING DAN WEL?

leave a comment »

Sorry Sheila Sitalsing. Maar Paul Krugman, econoom, ex-Nobelprijswinnaar en columnist van The New York Times is een duider wiens mening zwaar telt. Niet, omdat hij het absolute gelijk heeft. Wèl om de richting die hij aangeeft. Een richting die het op z’n minst verdient serieus te worden genomen. Niet zo maar bij het straatvuil kan worden weggezet, ook al neemt Keynes een centrale plaats in.

Week in, week uit. Zelfs in zijn dagelijkse blog, ‘Het geweten van een liberaal’, beroept Krugman zich nogal eens op de beroemde Britse econoom, John Seymour Keynes, als hij ageert tegen de ondoordachte bezuinigingen in een periode van crisis. Een koers die de economische crisis van 2007 vooral verergerd heeft, en waarvan met name de Europese Unie geen afstand kan nemen. Integendeel, zij wil haar tot elke prijs doorzetten. Duitsland is de initiator, maar het Nederland van Rutte, Buma, Pechtold en Dijsselbloem is tenminste zo overtuigd.

Helaas voor Sheila. Maar je hoeft geen communist of zelfs een SP’er te zijn om méér Keynes te willen en te pleiten voor extra investeringen of een schuldensanering, wat de Grieken betreft. Zelfs is er een dikke kans dat de opiniepagina van de Volkskrant morgen opent met de visie van Europarlementariёr, dr. Paul Tang van de PvdA. Ook economisch redacteur Peter de Waard heeft wel eens verstandige woorden geschreven.

Maar niet zíj zijn richtingbepalend. Namen als Mathijs Bouman van Het Financieele Dagblad, Martin Visser van De Telegraaf zijn veel vertrouwder voor de doorsnee luisteraar/kijker om de doodeenvoudige reden dat zij vaste gasten zijn van programma’s als De Wereld Draait Door, Pauw, Nieuwsuur en RTL’s Late Night terwijl zij bij NPO 1 met enige regelmaat optreden. Daarmee zijn zij voor miljoenen de experts die er werkelijk toe doen, ook al doordat de presentatoren/ondervragers nauwelijks een idee hebben waar de economische klepel hangt. In elk geval bij lange na niet zijn opgewassen tegen de door de wol geverfde media-duiders.

Geen misverstand, de econoom Martin Visser en dr. Mathijs Bouman – “Krugman is een links-radicaal”- zijn gedegen geschoold. Zelfs werkte Bouman bij De Nederlandsche Bank. Dat zij blind geloven in de vrije marktpolitiek en het neoliberale beleid van de EU steunen, is hun goed recht. Onvergefelijk is dat onverzettelijke standpunt, de absolute zekerheid, de vaststelling van het feit dat er geen alternatief is. Onvergefelijk, omdat zij daarmee hun journalistieke plicht verzaken, optreden als de vooruitgeschoven posten van de overheid, het tegengeluid de grond in borend voordat het geuit kan worden.

Je moet een bestsellerauteur zijn als Joris Luyendijk, ‘Het kan niet waar zijn’, of een fenomeen als de Franse econoom Thomas Piketty die met Kapitalisme in de 21ste eeuw de neoliberale denkwereld op zijn kop zette om tot de duiderelite door te dringen. Hoewel….! Bouman, Visser en vele anderen mogen zich even achter de oren hebben gekrabd. Al gauw hadden ze de argumenten bij de hand. Genoeg economen die Luyendijk en Piketty ontkrachtten.

Sheila Sitalsing zet zich in de column van maandag af tegen de duiders en weters. Het schrijven gaat haar prima af. Maar behoort ook zij niet tot het gilde dat soms rake conclusies trekt, soms de plank volledig misslaat?

Toch moet je het maar durven de Nobelprijswinnaar weg te zetten als een stuk onbenul, hem de mond te willen snoeren, zich daarbij beroepend op een alinea in een verhaal van collega Marc Peeperkorn. De Volkskrantcorrespondent in Brussel snapt niets van de waardering voor Krugman omdat die op het dieptepunt van de crisis de ondergang van de euro voorspelde. Een constatering, voldoende voor de bewierookte columniste Sheila Sitalsing om Peeperkorn een ongelofelijke wijsheid toe te dichten.

Het mag. Alles mag. Het getuigt van een ernstige aandoening van dedain. Bovenal is het groteske onzin.

Written by sjonkritmeester

July 6, 2015 at 4:58 pm

WAT DOET EEN KIKKER IN KOKEND WATER?

leave a comment »

“Het wachten is op een ramp. Immers, de mens reageert vooral op schokken. Pas dan zal hij in actie komen. Pas dan bestaat er een kans dat het komt tot de maatregelen die de aarde nog redden kunnen”.

Hij zei niet zoveel, maar drs. ir. Jeroen van der Veer is natuurlijk niet zomaar vijf jaar lang CEO Shell geweest. Hij weet waarover hij het heeft. Lijkt een bedachtzaam man, weet ongetwijfeld wanneer hij handelen moet. Zal mensenkennis hebben. Kortom, het mensdom doet er wijs aan de woorden ter harte te nemen die hij inbracht in ‘ De Achterkant van het Gelijk’.

Tussen hoop en wanhoop heette het discussieprogramma van 13 november met Marcel van Dam als gespreksleider. Het handelde over het probleem van de klimaatverandering. De opwarming van de aarde, het smelten van het ijs, de stijging van de zeebodem, het broeikaseffect, de winning van fossiele grondstoffen kwamen allemaal langs. “De mensen dragen schuld. Zij moeten het dus oplossen”, was de communis opinio. Geen nieuws.

De mensopvatting van Van der Veer mag cynisch heten. Vermoedelijk bedoelde de voormalige Shell-topman vooral realistisch te zijn. Hoe het zij, de kijker werd er niet vrolijk van, ook al is hij het nodige gewend. Het klimaat is nu eenmaal een fenomeen dat zich gemakkelijk leent voor het in de mens verankerde doemsysteem. De film van de Amerikaanse oud-vicepresident Al Gore, ‘An Inconvenient Truth’, is maar één voorbeeld.

Is het waar wat Van der Veer beweert? Oudere studenten herinneren zich wellicht de econoom Thomas Robert Malthus die aan het begin van de negentiende eeuw voedselschaarste en hongersnood voorzag. “De productie kan de bevolkingsgroei niet bijbenen, aldus de Britse econoom in ‘An Essay on the Principle of Population’.

Verouderd? Lang geleden? In de afgelopen 200 jaar heeft Malthus’ ongelijk menig docent verleid tot de les: “Kijk, waar Malthus geen rekening mee gehouden heeft, is de inventiviteit van de mens die leidde tot uitvindingen als kunstmest, massaproductie, de tractor, en dergelijke”.

Toegegeven, de docenten van nu zullen wat voorzichtiger, meer bewust van het eindige zijn dan hun collega’s die waren opgevoed met de vooruitgangsleer. “Er is eten genoeg. Te veel wellicht. Maar daarmee is de zorg niet verdreven om de toekomst in relatie tot de nooit eindigende behoefte van de mens. De zorg om de aarde is ook het verhaal van Malthus.

Maar is inventiviteit voldoende om het probleem van de stijgende temperatuur , stijgende zeespiegel, klimatologische catastrofes af te wenden? In The New York Times rukt Paul Krugman zich voor de zoveelste maal de haren uit zijn hoofd. “Want”, aldus de in neoliberaal-conservatieve kringen meest gehate man, “de politici en economen willen niet luisteren, weigeren de elementaire lessen in acht nemen. Met als gevolg een crisis die duurt en duurt”.

Drs. ir. Van der Veer trok in De Achterkant van het Gelijk , de kikkermetafoor. “Wat doet een kikker in een pan met kokend water”? vroeg hij het gezelschap. “De kikker springt eruit”, is het antwoord. “En”, maakte hij de metafoor af, “wat doet de kikker in een pan met koud water dat langzaam opwarmt? Hij verdrinkt want de kikker heeft niets in de gaten. Intussen zorgt de warmte ervoor dat hij langzaam wordt opgeblazen”.

Zo de kikker, zo de mens. Het lijdt geen twijfel dat het Shell-mensbeeld de onderneming geen windeieren heeft gebracht. Hoopgevend is het niet. Daar staat tegenover dat het met Malthus ook anders is gelopen dan gedacht. Niet alleen is er de inventiviteit. Altijd zijn er onverwachte momenten. Nieuwe kansen. Was, bijvoorbeeld, president Barack Obama een maand geleden nog een besluitenloze politicus, nauwelijks opgewassen tegen de destructieve oppositiekrachten in eigen land; sinds de verpletterende verkiezingsnederlaag van 4 november lijkt hij een andere man. Vastbesloten, de maatregelen door te drijven die hij zo hard nodig acht.

Written by sjonkritmeester

November 24, 2014 at 8:55 pm

NEE, GELIJK KRIJGT KRUGMAN NIET

leave a comment »

Vanaf dag nr. 1 van de economische crisis hamert hij erop: “De economische politiek van de VS is niet je dat, kan veel beter. Maar die van Europa is ronduit desastreus. Duitsland sleurt de Europese Unie in een crisis, veel dieper en langduriger dan noodzakelijk is”.

Het moet een akelig idee zijn voor de Duitse bondskanselier Angela Merkel en minister van financiën Wolfgang Schäuble, en niet alleen voor hen. Ook voor minister Dijsselbloem zal het een schrikbeeld zijn. De wereld was er getuige van hoe zij, voortgedreven door inflatie-angst, de Europese begrotingsnormen heilig verklaarden. Hoe zij via de EU de lidstaten enorme bezuinigingen oplegden. Geen krimp gaven zij, ook niet toen de werkloosheid recordhoogten bereikte.

Dus kan en mag hij geen gelijk krijgen, Paul Krugman die in The New York Times tot vervelens toe het gelijk opeist van ene John Maynard Keynes en stelt dat de overheid bij vraaguitval moet investeren om de economie weer op gang te krijgen.

“Krugman is een betweter. Keynes is achterhaald”. Nee, gelijk zullen Merkel, Schäuble en Dijsselbloem Krugman niet geven, en al helemaal niet nu zelfs de Duitse economie de economische groei ziet terugvallen en de beurzen nieuwe opdoffers krijgen.

Written by sjonkritmeester

October 11, 2014 at 12:49 am